2012-01-14

Proszę o poradę w temacie działu spadku...


Pytanie:
Szanowny Panie Mecenasie. Bardzo proszę o poradę w sprawie opisanej poniżej. Moja ciotka dokonała postępowania spadkowego po swej siostrze i w wyniku tego sama odziedziczyła spadek, zatajając moją babcię jako kolejnego spadkobiercę. Wznowiłam postępowanie i sąd zmienił postanowienie o nabyciu spadku uwzględniając moją babcię, jako spadkobiercę i w wyniku tego ciotka i babcia odziedziczyły po 1/2 części. Ale Ciotka w trakcie trwania postępowania o wznowienie dała w darowiźnie wnuczce i jej mężowi jedną z działek gruntu, należącą do masy spadkowej. W księdze wieczystej tej działki jest już wpisana wnuczka i mąż mojej ciotki. Złożyłam pozew o uzgodnienie stanu prawnego księgi wieczystej, z rzeczywistym stanem prawnym na podst art. 10 ustawy o księgi wieczystej i hipotece. W trakcie pierwszej rozprawy o uzgodnienie księgi wieczystej adwokat wnuczki i ciotki przedłożył nie opłacony wniosek o dział spadku i sąd nie uzgodnił mi stanu prawnego księgi, a sprawę umorzył, pomimo że się sprzeciwiałam, nie zabezpieczając mnie w żaden sposób przed zbyciem działki przez wnuczkę i jej męża. Bo przecież oni są wpisani w księgi wieczystej i bez żadnego ostrzeżenia mogą zbyć działkę w każdej chwili, a przyszłego nabywcę będzie chronić rękojmia wiary publicznej księgi wieczystej. Złożyłam zażalenie na postępowanie sądu, ale to nic nie dało. Sąd uznał, że ja powinnam być bardziej zainteresowana działem spadku, niż uzgodnieniem stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym KW. W obawie przed zbyciem sama złożyłam o wpis ostrzeżenia w KW i złożyłam wniosek o zabezpieczenie spadku, którego sąd do tej pory od tamtego roku od października nie wykonał. Ponadto złożyłam wniosek o wydanie ostrzeżenia do KW o niezgodności stanu prawnego i takie ostrzeżenie sąd cywilny wydał, a sąd wieczysto-księgowy wpisał. Po Babci, która zmarła nie dawno, w trakcie tego wznowienia spadek odziedziczyła mama i wujek i sprawa by była prawie zamknięta, bo toczy się dział spadku, co prawda nie zgodny wraz z wnioskiem o zniesienie współwłasności, gdyby nie dzisiejsza rozprawa o częściowy dział spadku po babci (inna masa spadkowa i 1/2 część masy spadkowej z działu spadku), gdzie mama i wujek są zgodni. Podczas dzisiejszej rozprawy mama się zrzekła na rzecz wuja 4 działek a wuj się zrzekł na rzecz mamy 3 działek i udziału 1/4 części w toczącym się nie zgodnym dziale spadku. Nasze zaniepokojenie powstało, gdy dziś sąd zapytał, czy na pewno mama się zrzeka tych działek i gdy sąd dodał, że mama może być stratna, bo przecież w tamtym dziale spadku jest spór i mama może nie dostać tej działki, którą ciotka dała w darowiźnie, gdyż w KW są wpisane osoby trzecie i gdy sąd powiedział że mama powinna złożyć wniosek o uzgodnienie stanu prawnego kw z rzeczywistym stanem prawnym. Wyjaśniliśmy sędziemu, że już tego dokonaliśmy, ale sąd umorzył nasze postępowanie o uzgodnienie stanu prawnego KW. Sędzia zaczęła się śmiać i kazała iść do prawnika. Zapewne standardy zawodowe nie pozwalają sędzi mówić co źle zrobił inny sędzia. Jesteśmy w tej chwili poważnie zaniepokojeni sytuacją. Wybieram się w poniedziałek do prezesa Sądu, by wyjaśnić tą sytuację, dlaczego dwóch sędziów, w tym samym Sądzie mówi różne rzeczy, dlaczego jeden sędzia na siłę umarza uzgodnienie stanu prawnego KW, pomimo że mu wyjaśniałam, że ja nie jestem zainteresowana działem spadku, gdyż z góry wiedzieliśmy, że będzie nie zgodny i że będzie mógł trwać kilka, jak nie kilkanaście lat, a na ten okres trwania jestem zainteresowana wpisem w KW zgodnym ze stanem prawnym i dlaczego drugi sędzia w tym samym sądzie znając sprawę każe złożyć wniosek o uzgodnienie stanu prawnego KW. Jest to dla mnie co najmniej nie poważne ze strony Sądu. Nie wiem co teraz mam robić i potrzebuje pomocy. Czy mam złożyć nowy wniosek o uzgodnienie treści KW po raz drugi? Czy może złożyć wniosek o uznanie umowy darowizny za nie ważną i bezskuteczną? Ciotka nie mogła darować więcej niż posiadała, a więc nie mogła darować więcej niż 1/2 swego udziału, a wręcz dokonała tego bez zgody pozostałych spadkobierców, co narusza art. 1036 (jak dobrze pamiętam ) kpc. Czy też rozszerzyć trwający dział spadku i zniesienia współwłasności o uznanie umowy darowizny za bezskuteczną? Proszę o dokładne instrukcje co powinnam w takiej sytuacji zrobić? Agata K.

Odpowiedź Eksperta:

Szanowna Pani Mimo obszernego opisu stanu faktycznego, proszę wziąć pod uwagę, że piszę poniższą poradę nie przeczytawszy wcześniej pism, które były w niniejszej sprawie składane do Sądu. Zakładam, że wszystko robiła Pani prawidłowo, może się jednak okazać, że w którymś momencie nie powołała się Pani na właściwy przepis, a Pani przeciwnik to wykorzystał. Sąd natomiast nie może Pani podpowiadać. Darowizna bez zgody współspadkobierców Kwestią dla Pani najważniejszą powinien być art. 1036 Kodeksu cywilnego (treść powołanych przepisów znajduje się na końcu porady), i to na ten przepis powinna się Pani m.in. powoływać. Wynika z niego, że darowizna nieruchomości dokonana przez współspadkobiercę, bez zgody pozostałych spadkobierców, jest ważna w zakresie nie przekraczającym udziału darczyńcy we współwłasności. Zaś skuteczność darowizny w zakresie udziału w spadku, dokonana bez zgody pozostałych spadkobierców, może być kwestionowana tylko na podstawie wspomnianego art. 1036 k.c. Podsumowując: umowa darowizny jest ważna i ewentualnie bezskuteczna w części, w której pokrywa się z udziałem Pani ciotki w spadku, zaś to co darowała powyżej przypadającego jej udziału czyni w tej części umowę darowizny nieważną. Wydaje się to trochę abstrakcyjne. Proszę jednak wykazać odrobinę cierpliwości, ponieważ wszystko musi się odbywać po kolei. Jeśli faktycznie doprowadziła Pani do wpisu ostrzeżenia w KW to nie powinna się Pani obawiać sprzedaży działki. Jeśli jednak obawiacie się Państwo, że dział spadku będzie trwał jeszcze dość długo, proszę skupić się na tym, żeby w KW znalazł się wpis dotyczący współwłasności spadkobierców w osobie Pani Mamy i wujka. Wpis ten powinien się znaleźć także w KW działki darowanej. Na tą chwilę nie jest możliwe wykreślenie z KW wnuczki Pani cioci i jej męża, ponieważ faktycznie są oni współwłaścicielami tej działki, razem z Pani Mamą i wujkiem. Wyjaśniam to poniżej. Nie zaprzeczam, że sytuacja po dokonaniu darowizny skomplikowała się na tyle, że nie ma w orzecznictwie jednolitej odpowiedzi na to co zrobić. Nabywca udziału w przedmiocie należącym do spadku zostaje uwikłany we wspólność istniejącą między współspadkobiercami, co oznacza, że nie może on żądać zniesienia współwłasności tego przedmiotu przed działem spadku, podobnie jak nie mógłby tego uczynić zbywca udziału. Tak więc zniesienie współwłasności przez podział fizyczny rzeczy (i przyznanie odpowiedniej części nabywcy udziału) może nastąpić tylko w postępowaniu działowym, w którym nabywca udziału w przedmiocie należącym do spadku będzie miał status osoby zainteresowanej według art. 510 Kodeksu postępowania cywilnego. Artykuł 1036 k.c. stanowiący, że spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku, zawiera uregulowanie szczególne w stosunku do zasady ustanowionej w art. 198 k.c. Z chwilą śmierci spadkodawcy, każdy ze spadkobierców staje się bowiem z mocy prawa współwłaścicielem każdego przedmiotu wchodzącego w skład spadku w części, w jakiej powołany jest do dziedziczenia. Wnuczka Pani cioci wraz z mężem stali się więc, jako nabywcy udziału w przedmiocie należącym do spadku, jest współwłaścicielami, w miejsce spadkobiercy, czyli pani cioci, będącego zbywcą udziału w tym przedmiocie. Pisałam wyżej o tym, że bezskuteczność umowy darowizny jest „ewentualna”, czyli innymi słowy względna. Wszystko zależy bowiem od tego, jakie orzeczenie w przedmiocie działu spadku wyda Sąd. Gdyby przepisy przewidywała, że bezskuteczność jest bezwzględna, to Sąd nie miał by wyboru. Chodzi o to, że rozporządzenie udziałem w przedmiocie spadkowym bez zgody pozostałych spadkobierców jest - jak stanowi art. 1036 zdanie drugie k.c. - bezskuteczne. Jako ugruntowany w doktrynie i orzecznictwie można uznać pogląd, że jest to względna bezskuteczność, podmiotowo ograniczona tylko do współspadkobiercy, który nie wyraził zgody i tylko o tyle, o ile rozporządzenie naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie materialnoprawnych przepisów o dziale spadku. Jeżeli zatem w drodze działu spadku sąd przyzna całą działkę na własność np. Pani Mamy lub wujka, jako jednego ze współspadkobierców, uprawnienia nabywcy, czyli wnuczki cioci wraz z jej mężem ograniczą się do żądania spłaty pieniężnej, od osoby, której działka została przyznana. W braku zgody dział spadku można przeprowadzić tak, jakby rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do spadku w ogóle nie było. Powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Podstawą wpisu usuwającego niezgodność między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może być prawomocne orzeczenie sądu lub inne odpowiednie dokumenty. Z tego co zrozumiałam, w chwili kiedy żądała Pani uzgodnienia, nie dysponowała Pani jeszcze ani działem spadku, ani nawet prawomocnym stwierdzeniem nabycia spadku przez Pani Mamę. Istotne jest też to czego Pani żądała od Sądu, ponieważ Sąd jest związany zakresem Pani żądania. Jeśli bowiem żądała Pani, aby usunąć wpis o tych dwóch osobach, które w darowiźnie otrzymały nieruchomość, to na tą chwilę było to niemożliwe. Będzie to możliwe dopiero wtedy, gdy Sąd przeprowadzi dział spadku, którego efektem będzie przyznanie tej konkretnej działki Pani Mamie. Jeśli sąd uzna, że działkę przyznaje Pani cioci, wtedy wpis pozostanie bez zmian. Pani natomiast powinna zadbać o to, aby w księdze wieczystej każdej z działek, także tej która została darowana, znalazł się wpis dotyczący własności Pani Mamy i wujka jako współspadkobierców. Tak jak pisałam, nie miałam możliwości zapoznać się z treścią Pani żądania, ale podejrzewam, że było niewłaściwie sformułowane. Podsumowując, jeśli działka darowana przez Pani ciocię przekroczyła wielkość jej udziału w spadku, to powinna Pani żądać uznania umowy za nieważną w zakresie przekraczającym udział Pani cioci w spadku. Efekt bowiem darowizny dokonanej przez Pani ciocię jest taki, że jej wnuczka z mężem „wskoczyli” w miejsce pani cioci, przy czym „wskoczyć” mogli wyłącznie w zakresie przysługującego jej udziału. W pozostałym zakresie umowa darowizny jest nieważna, ponieważ ciocia nie mogła darować więcej niż miała. Efekt Pani działań będzie taki, że do momentu działu spadku przedmiotowa działka pozostanie we współwłasności łącznej tych dwóch osób, którym została podarowana, a ponadto Pani Mamy i Wujka. Dopiero w dziale spadku Sąd zdecyduje, komu działkę przyznaje. Może się okazać, że faktycznie działka nie zostanie przyznana Pani Mamie, wtedy jednak, jeśli nie zostanie zaspokojona z innych działek, zostanie spłacona, m.in. przez osoby, którym działka została darowana, a nie przez Pani ciocię. Kiedy będą Państwo w posiadaniu prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez Pani Mamę i wujka proszę wystąpić o wpis do Księgi wieczystej. Jeśli wystąpią jakieś problemy, których nie jestem w stanie dokładnie przewidzieć, bo nie widziałam dokumentów, to proszę żądać wpisu współwłasności Mamy i wujka poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Ewentualnie, jeśli problem nadal będzie, a okaże się, że Ciocia darowała działkę, której wartość przekracza wartość jej udziału w spadku, to mogą Państwo wystąpić z powództwem o stwierdzenie nieważności umowy darowizny w zakresie przekraczającym udział Pani cioci. Wtedy jeszcze raz powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej, poparte prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku przez Pani Mamę i wujka oraz prawomocnym orzeczeniem stwierdzającym nieważność umowy darowizny w części przekraczającej zakres udziału w spadku. Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa i wniosek o ściganie Poniżej zamieściłam także przepis karne. Niestety, ale na moje oko czyny Pani Cioci wypełniły znamiona opisanych tam przestępstw. Pani Mama bądź wujek mogą więc złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa składania fałszywych zeznań na mocy art. 233 k.k., oraz wniosek o ściganie przestępstwa przewłaszczenia na mocy art. 284 k.k. Przepisy Art. 10. Ustawy o księgach wieczystych i hipotece 1. W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nie istniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. 2. Roszczenie o usunięcie niezgodności może być ujawnione przez ostrzeżenie. Podstawą wpisu ostrzeżenia jest nieprawomocne orzeczenie sądu lub postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Do udzielenia zabezpieczenia nie jest potrzebne wykazanie, że powód ma interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Art. 1036. Kodeksu cywilnego Spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W braku zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku. Art. 671. Kodeksu postępowania cywilnego § 1. Za dowód, że nie ma innych spadkobierców, może być przyjęte zapewnienie złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę. § 2. W zapewnieniu zgłaszający się powinien złożyć oświadczenie co do wszystkiego, co mu jest wiadome: 1) o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi; 2) o testamentach spadkodawcy. § 3. Pod względem skutków karnych zapewnienie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym sędzia powinien uprzedzić składającego zapewnienie. Art. 233. Kodeksu karnego § 1. Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 2. Warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie. Art. 284. Kodeksu karnego § 1. Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. (…) § 4. Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Porady udzielił(a):

Aplikantka adwokacka - Klaudia Herzog

Klaudia Herzog

Ocena: 1Ocena: 2Ocena: 3Ocena: 4Ocena: 5

Aplikantka adwokacka

rok doświadczenia

Zadaj pytanie

Kod porady: TPP-2955